شرکت Palantir Technologies، یکی از بحثبرانگیزترین و قدرتمندترین شرکتهای نرمافزاری در جهان امروز است که توسط یک میلیاردر حوزه فناوری به نام پیتر تیل (Peter Thiel) تاسیس شده است و همواره به دلیل همکاری با سازمانهای اطلاعاتی، ارتشها و نهادهای دولتی در کانون توجه قرار داشته است. درک عمومی از این شرکت پر از سوءتفاهم است. در این نوشتار به کالبدشکافی نحوه عملکرد و حوزههای نفوذ این غول فناوری میپردازیم.
توهم در برابر واقعیت؛ Palantir چه چیزی نیست؟
بسیاری از مردم فکر میکنند این سازمان یک دلال داده (Data Broker) است که اطلاعات خصوصی افراد را میخرد و به دولتها میفروشد. گروهی دیگر تصور میکنند این شرکت، اینترنت را برای جمعآوری داده اسکن میکند و یک دیتابیس عظیم متمرکز از اطلاعات همه شهروندان در اختیار دارد.
اما حقیقت این است که این مجموعه هیچکدام از این کارها را انجام نمیدهد. این شرکت اصولا دادهای از خودش ندارد و دادهای هم نمیفروشد. قدرت اصلی آنها در جمعآوری اطلاعات نیست بلکه در نحوه پردازش اطلاعاتی است که مشتریانشان از قبل در اختیار دارند.
لولهکشی هوشمند دادهها؛ عملکرد دقیق سیستم چگونه است؟
به زبان ساده این شرکت یک سیستم لولهکشی هوشمند داده یا یک کابینت بایگانی فوقپیشرفته به سازمانها میفروشد. سازمانهای بزرگ مثل نهادهای دولتی و پلیس یا شرکتهای تجاری عظیم، معمولا دادههای بسیار زیادی دارند که به صورت نامنظم در سیستمهای قدیمی و جدا از هم پراکنده شدهاند. نرمافزار ارائه شده روی این سیستمهای آشفته مینشیند و بدون نیاز به تغییر ساختار زیربنایی سازمان، تمام آن دادههای پراکنده را به هم متصل میکند.
این سیستم با بهرهگیری از قابلیتهای هوش مصنوعی عاملگرا ارتباطات پنهان بین متغیرها را استخراج کرده و روی یک نقشه یا نمودار مشخص به کاربر نشان میدهد. طراحی این نرمافزارها به گونهای است که حتی افراد بدون دانش برنامهنویسی نیز میتوانند به راحتی از آنها استفاده کنند و تصمیمات استراتژیک بگیرند.
محصولات کلیدی و ساختار پلتفرمها
برای درک بهتر عملکرد این غول فناوری، بهتر است نگاهی به محصولات اصلی آن بیندازیم. جدول زیر ساختار ابزارهای این شرکت را به تفکیک نشان میدهد:
| نام پلتفرم | حوزه کاربرد اصلی | شرح عملکرد و قابلیتها |
| گاتهام (Gotham) | امنیتی و نظامی | مخصوص سازمانهای دولتی و ارتش و پلیس است. دادههای موجود (گزارشهای جرم و سوابق سفر و دوربینهای ترافیکی) را گرفته و شبکه ارتباطی افراد را ترسیم میکند. |
| فاندری (Foundry) | تجاری و شرکتی | نسخه تجاری نرمافزار است که به شرکتهای بزرگ کمک میکند تا موجودی انبارها و خطوط تولید و زنجیره تامین خود را مدیریت کنند. |
| آپولو (Apollo) | زیرساخت نرمافزاری | سیستمی قدرتمند برای بهروزرسانی مداوم و یکپارچه نرمافزارها در محیطهای مختلف است. |
| پلتفرم هوش مصنوعی (AIP) | تحول هوشمند | ابزارهای پیشرفته را به پلتفرمهای گاتهام و فاندری اضافه میکند تا تصمیمگیریها خودکار شوند. |
ریشههای تولد در تاریکی؛ پیوند با سازمانهای اطلاعاتی
این شرکت در سال ۲۰۰۳ و دقیقا مصادف با زمانی متولد شد که پروژه جنجالی دارپا (DARPA) به نام آگاهی کامل اطلاعاتی (Total Information Awareness) به دلیل اعتراضات مردمی مبنی بر نقض حریم خصوصی لغو شد. هدف آن پروژه جمعآوری و تحلیل تمام دادههای ارتباطی و تراکنشی شهروندان بود.
پس از لغو آن پروژه دولتی، این شرکت با استفاده از سرمایهگذاری اولیهی بازوی سرمایهگذاری سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) تاسیس شد. این نهاد به عنوان یک شرکت خصوصی که محدودیتهای قانونی سازمانهای دولتی را ندارد، توانست همان اهداف تحلیل کلانداده را محقق کند. آژانس امنیت ملی و سازمان سیا از اولین و اصلیترین مشتریان این شرکت بودند.
سایه سنگین هوش مصنوعی Palantir بر زندگی انسانها
دامنه نفوذ این نرمافزارها به شدت گسترده شده و به ابعاد مختلف و ترسناکی از زندگی انسانها کشیده شده است. در ادامه چهار حوزه اصلی فعالیت آنها را بررسی میکنیم.
۱. نظارت سراسری و پیشبینی جرم (Pre-crime)
پلیسها در سراسر جهان از این ابزارها برای ردیابی افراد استفاده میکنند. اما این فناوری دیگر فقط برای ردیابی جرایم گذشته نیست بلکه برای پیشبینی آینده نیز کاربرد دارد. اداره پلیس نیواورلئان از این نرمافزار برای ترسیم شبکه ارتباطی افراد و تحلیل شبکههای اجتماعی استفاده کرد تا احتمال ارتکاب خشونت یا قربانی شدن یک فرد را پیشبینی کند. اداره پلیس لسآنجلس نیز با استفاده از دادههای دوربینهای پلاکخوان و شبکههای اجتماعی برای افراد یک امتیاز محاسبه میکرد. اخیرا در بریتانیا در پروژهای به نام نکتار (Nectar) از این سیستم برای هشدار دادن به پلیس در مورد افرادی که در آستانه ارتکاب جرم هستند استفاده شده است.
۲. تسلیحات و جنگافزارهای الگوریتمی
این مجموعه در حال تبدیل شدن به یکی از غولهای صنایع نظامی مدرن است. آنها یک قرارداد ۸۰۰ میلیون دلاری برای ارائه مجموعهای از سختافزارها و نرمافزارهای اطلاعات رزمی به ارتش آمریکا منعقد کردهاند. این شرکت همچنین برنده یک قرارداد ۱۷۸.۴ میلیون دلاری برای توسعه ایستگاههای زمینی هوشمند شده است که دادههای ماهوارهای را برای هدفگیری دقیق در اختیار سربازان قرار میدهد.
افزون بر این پالانتیر در قراردادی ۴۸۰ میلیون دلاری بر روی سیستمهای هدفگیری که تجهیزات دشمن را اسکن و شناسایی میکنند کار میکند. از فناوریهای مشابه این شرکت در مناطق جنگی مانند اوکراین و غزه برای ایجاد زنجیرههای کشتار خودکار استفاده شده است که نقش هوش مصنوعی در جنگ را به سطحی بیسابقه ارتقا میدهد.
۳. نظارت زیستی و بخش درمان
در طول پاندمی کرونا این سازمان نقش پررنگی در نظارت پزشکی داشت. آنها به سفارش مرکز کنترل بیماریهای آمریکا، سیستم هوشمندی به نام تیبریوس (Tribius) را توسعه دادند. این سیستم دادههای صدها پایگاه داده دولتی و خصوصی را ترکیب میکرد تا ظرفیت بیمارستانها و الگوهای رفتاری افراد را پایش کند. اسناد فاششده در سال ۲۰۱۵ نیز نشان میداد که تفنگداران دریایی آمریکا از این نرمافزار برای آپلود دادههای دیانای و اثر انگشت از راه دور و تصمیمگیری فوری برای دستگیری افراد استفاده میکردند.
۴. بهینهسازی تجارت و کنترل دقیق نیروی کار
این فناوری فقط برای دولتها نیست. به عنوان مثال این شرکت قراردادی با یک سوپرمارکت زنجیرهای بزرگ در استرالیا امضا کرده است تا ده میلیارد ردیف داده را پردازش کند. این پردازش عظیم شامل دادههای ۸۴۰ سوپرمارکت و ۱۲۰ هزار کارمند و ۹۰۰۰ تامینکننده میشد. هدف این کار ردیابی تکتک حرکات مشتریان برای افزایش فروش و همچنین نظارت دقیق بر کارمندان برای بالا بردن حداکثری بهرهوری نیروی کار است که نوعی استثمار دیجیتال محسوب میشود.
طوفان سیاسی و خطر ایجاد پایگاهداده ملی
اخبار حول محور این شرکت در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ به شدت افزایش یافته است. با روی کار آمدن دولت جدید در آمریکا، این سازمان تنها در ماههای اولیه بیش از ۱۱۳ میلیون دلار از هزینههای فدرال و یک قرارداد جدید ۷۹۵ میلیون دلاری از وزارت دفاع دریافت کرده است. ارزش سهام آنها نیز در مدت کوتاهی تقریبا دو برابر شد و از ۷۳ دلار به ۱۳۹.۷۴ دلار رسید.
بزرگترین نگرانی فعلی مربوط به فرمان اجرایی جدید برای از بین بردن سیلوهای اطلاعاتی است. بر اساس گزارشهای منتشر شده آژانسهای دولتی مختلف از جمله سازمان تامین اجتماعی و اداره مالیات در حال بررسی استفاده از نرمافزار فاندری هستند تا تمام دادههای خود را با یکدیگر ترکیب کنند. این موضوع باعث ایجاد ترس از ساخت یک مگادیتابیس ملی از شهروندان شده است. کار به جایی رسید که ۱۳ نفر از کارمندان سابق این مجموعه اخیرا در نامهای سرگشاده درباره خطر همکاری این شرکت در ایجاد سیستمهای اقتدارگرا و نقض امنیت سایبری و حقوق شهروندان هشدار دادند.
این شرکت به خودی خود دادهها را تولید نمیکند اما به عنوان یک میکروفون یا تقویتکننده برای نیتها و تعصبات انسانی عمل میکند. نرمافزار آنها چنان قدرتمند است که به دولتها و ارتشها و شرکتها اجازه میدهد تصمیماتی به شدت دقیق بگیرند. این تصمیمات میتواند توزیع عادلانه واکسن باشد یا اخراج یک مهاجر یا شلیک یک موشک یا تحت فشار قرار دادن یک کارگر ساده برای کار بیشتر. این فناوری قدرت نهادها را تا حد بیسابقهای افزایش میدهد و همین مسئله آن را به یکی از کارآمدترین و در عین حال ترسناکترین ابزارهای قرن بیست و یکم تبدیل کرده است. در جهانی که دادهها به ارزشمندترین دارایی تبدیل شدهاند توانایی پردازش و اتصال آنها به معنای در اختیار داشتن کلید کنترل جوامع بشری است. این همان نقطهای است که شناخت نقطه تعادل داده و تخیل بیش از پیش اهمیت مییابد تا از سقوط جوامع در مارپیچهای کنترل مطلق جلوگیری شود.
منبع: corbettreport ، wired
